Trong chương trình tiếng Anh THCS, các liên từ and, but, or là một trong những nội dung ngữ pháp nền tảng, xuất hiện rất sớm và được sử dụng xuyên suốt từ trình độ A1 đến A2. Dù kiến thức trong sách giáo khoa THCS thường được trình bày khá ngắn gọn, việc hiểu sâu và vận dụng linh hoạt ba liên từ này sẽ giúp học sinh hình thành tư duy câu, liên kết ý và phát triển kỹ năng nói – viết một cách tự nhiên.

Bài viết này nhằm hệ thống hóa kiến thức về and, but, or dựa trên nội dung trong tài liệu minh họa, đồng thời mở rộng, bổ sung các điểm quan trọng, ví dụ thực tế và hội thoại phù hợp với người học THCS.

AND, BUT, OR – CÁC LIÊN TỪ PHỐI HỢP CƠ BẢN

 Khái niệm chung

And, but, or là liên từ phối hợp (coordinating conjunctions), dùng để nối các thành phần cùng cấp độ ngữ pháp như:

• Hai từ
• Hai cụm từ

Hai mệnh đề độc lập

Trong chương trình THCS, học sinh chủ yếu làm quen với việc nối hai mệnh đề đơn giản để tạo thành câu dài hơn, giàu thông tin hơn.

 Cách dùng AND

And dùng để nối hai ý bổ sung, tương đồng hoặc xảy ra liên tiếp.

Nối hai mệnh đề

Ví dụ

• I’ve washed up and I’ve put the dishes away.
• She does her homework and she listens to music.

👉 Trong THCS, giáo viên nhấn mạnh rằng and không mang ý đối lập, mà chỉ đơn giản là “và”.

 Lược bỏ thành phần lặp lại

Sau and, ta không cần lặp lại chủ ngữ hoặc trợ động từ nếu giống nhau.

• I’ve washed up and (I’ve) put the dishes away.
• He can sing and (he can) dance.

Đây là kiến thức rất quan trọng trong THCS, giúp học sinh viết câu gọn gàng và tự nhiên hơn.

3. Cách dùng OR

Or dùng để diễn tả lựa chọn, khả năng thay thế hoặc đề nghị.

 Nối hai lựa chọn

Ví dụ:

• I can wash up or I can put the dishes away.
• You can stay here or you can go home.

Trong bối cảnh THCS, học sinh thường gặp or trong câu hỏi hoặc lời đề nghị đơn giản.

 Lược bỏ thành phần giống nhau

• I can wash up or (I can) put the dishes away.
• Would you like tea or (would you like) coffee?

Việc lược bỏ này cần được luyện tập thường xuyên trong chương trình THCS để tránh lỗi lặp từ không cần thiết.

 Cách dùng BUT

• But dùng để nối hai ý đối lập hoặc tương phản.

Ví dụ:

• I’d like to come, but I haven’t finished my homework yet.
• He is tired, but he keeps studying.

⚠️ Khác với and và or, sau but, ta thường phải lặp lại chủ ngữ, đặc biệt trong ngữ pháp THCS.

NHỮNG LƯU Ý QUAN TRỌNG TRONG CHƯƠNG TRÌNH THCS

 Không lặp động từ khi giống nhau

Ví dụ:

• I’ve made a cake and (I’ve made) some biscuits.
• She likes English and (she likes) Math.

Điểm ngữ pháp này thường xuất hiện trong bài viết ngắn của học sinh THCS.

 Dấu phẩy trước BUT

Trong câu dài, có thể dùng dấu phẩy trước but để câu rõ nghĩa hơn:

• I want to help you, but I don’t have time.

Đây là kiến thức mở rộng, phù hợp với học sinh THCS khá – giỏi.

 BOTH … AND / EITHER … OR – MỞ RỘNG KIẾN THỨC

 BOTH … AND

• Both … and dùng để nhấn mạnh hai ý cùng đúng.

Ví dụ:

• Hilary speaks French and Japanese.→ Hilary speaks both French and Japanese.
• We can go shopping and see the film.→ We can both go shopping and see the film.

Trong giảng dạy THCS, cấu trúc này giúp học sinh diễn đạt rõ ràng và mạch lạc hơn.

 EITHER … OR

Either … or dùng khi chỉ chọn một trong hai khả năng.

Ví dụ:

• We can watch TV or we can listen to music.→ We can either watch TV or listen to music.

Cấu trúc này xuất hiện nhiều trong hội thoại hằng ngày của học sinh THCS.

ỨNG DỤNG TRONG HỘI THOẠI (PHÙ HỢP THCS)

Hội thoại với AND

Dialogue 1:

A: What do you do after school?

B: I do my homework and I help my parents.

➡️ Câu ngắn, đơn giản, đúng chuẩn THCS.

Hội thoại với OR

Dialogue 2:

A: What would you like to drink?
B: I’d like milk or orange juice.

Hội thoại với BUT

Dialogue 3:

A: Do you want to play football?
B: I want to play, but I have a test tomorrow.

Hội thoại dạng này rất phổ biến trong sách và bài nói THCS.

 LỖI SAI PHỔ BIẾN CỦA HỌC SINH THCS

Dùng but thay cho and khi không có ý đối lập

• ❌ I like English but Math.
• ✔️ I like English and Math.

Lặp chủ ngữ không cần thiết

• ❌ I can sing and I can dance.
• ✔️ I can sing and dance.

Những lỗi này cần được chỉnh sửa sớm trong quá trình học THCS.

VAI TRÒ CỦA AND, BUT, OR TRONG PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG

Trong chương trình THCS, việc nắm vững and, but, or giúp học sinh:

• Viết câu dài và rõ nghĩa hơn
• Giao tiếp tự nhiên trong hội thoại
• Chuẩn bị nền tảng cho ngữ pháp nâng cao ở cấp THPT

Đây là bước đệm quan trọng từ câu đơn sang đoạn văn ngắn.

Tuy and, but, or chỉ là những liên từ cơ bản, nhưng chúng giữ vai trò then chốt trong toàn bộ hệ thống ngữ pháp tiếng Anh, đặc biệt ở bậc THCS. Việc hiểu đúng, dùng đúng và luyện tập thường xuyên qua câu đơn, hội thoại và bài viết ngắn sẽ giúp học sinh nâng cao khả năng sử dụng tiếng Anh một cách tự tin và chính xác.

Giáo viên và học sinh THCS nên xem đây không chỉ là kiến thức ngữ pháp rời rạc, mà là công cụ kết nối tư duy ngôn ngữ, tạo nền tảng vững chắc cho các cấp học cao hơn.