Trong chương trình tiếng Anh bậc THCS, việc dạy và học các động từ khiếm khuyết (modal verbs) đóng vai trò nền tảng, đặc biệt là can, could, may. Đây là ba trợ động từ xuất hiện với tần suất cao trong giao tiếp hằng ngày, trong sách giáo khoa, cũng như trong các bài kiểm tra đánh giá năng lực tiếng Anh trình độ A1–A2. Tuy nhiên, trên thực tế  ở THCS, học sinh thường nhầm lẫn giữa các cách dùng của can, could và may do sự khác nhau về mức độ trang trọng, sắc thái lịch sự và ngữ cảnh sử dụng.

Bài viết này nhằm hệ thống hóa và mở rộng kiến thức về can, could, may dựa trên nội dung cốt lõi trong tài liệu minh họa, đồng thời bổ sung chiều sâu học thuật, ví dụ phong phú và định hướng phù hợp với đối tượng học sinh THCS.

KHÁI QUÁT VỀ CAN, COULD, MAY TRONG CHƯƠNG TRÌNH THCS

Ở cấp THCS, can, could và may được giới thiệu chủ yếu với các chức năng sau:

• Xin phép và cho phép
• Đưa ra yêu cầu
• Diễn đạt khả năng
• Diễn đạt sự cho phép mang tính quy định

Trong phạm vi bài viết này, trọng tâm sẽ là xin phép và yêu cầu, đúng với nội dung nền tảng trong tài liệu gốc, đồng thời mở rộng thêm về sắc thái sử dụng trong các tình huống giao tiếp thực tế phù hợp với lứa tuổi THCS.

Một đặc điểm quan trọng trong giảng dạy ngữ pháp THCS là tính đơn giản, trực quan và gắn với ngữ cảnh quen thuộc như lớp học, gia đình, trường học và đời sống hằng ngày.

CAN, COULD, MAY TRONG CHỨC NĂNG XIN PHÉP (PERMISSION)

Sử dụng can để xin phép

Trong tiếng Anh, can thường được dùng để xin phép trong các tình huống thân mật, không trang trọng, giữa bạn bè, người thân hoặc trong các tình huống giao tiếp quen thuộc.

Cấu trúc cơ bản:

Can + chủ ngữ + động từ nguyên mẫu…?

Ví dụ:

• Can I use your pen?
• Can we sit here?
• Can I open the window?

Trong bối cảnh lớp học THCS, học sinh thường sử dụng can khi hỏi giáo viên những việc đơn giản:

• Can I go to the toilet?
• Can I borrow your ruler?

Ở trình độ THCS, giáo viên cần nhấn mạnh rằng can là cách hỏi phổ biến, tự nhiên nhưng chưa phải là cách lịch sự nhất trong mọi hoàn cảnh.

Cách trả lời với can (cho phép và không cho phép)

• Cho phép:
  • Yes, you can.
  • Yes, of course.
  • Yes, sure.
• Không cho phép:
  • No, you can’t.
  • No, I’m sorry.

Việc luyện tập các mẫu trả lời này giúp học sinh THCS hình thành phản xạ giao tiếp cơ bản, đặc biệt trong các đoạn hội thoại ngắn thường xuất hiện trong bài kiểm tra A1–A2.

Sử dụng could và may để xin phép (trang trọng, lịch sự)

Để tăng mức độ lịch sự, người nói có thể sử dụng could hoặc may. Đây là nội dung mở rộng rất quan trọng trong chương trình THCS, giúp học sinh phân biệt sắc thái ngôn ngữ.

Could – lịch sự, phổ biến trong giao tiếp

Cấu trúc:

Could + chủ ngữ + động từ nguyên mẫu…?

Ví dụ:

• Could I use your bathroom, please?
• Could we leave a little earlier today?

Trong môi trường học đường THCS, could thường được khuyến khích sử dụng khi nói chuyện với giáo viên, người lớn hoặc trong tình huống trang trọng hơn.

May – trang trọng, thường dùng trong ngữ cảnh chính thức

Cấu trúc:

May + chủ ngữ + động từ nguyên mẫu…?

Ví dụ:

• May I make a suggestion?
• May I come in?

Trong giảng dạy THCS, giáo viên nên giải thích rằng may xuất hiện nhiều trong văn viết, nội quy, thông báo hoặc các tình huống mang tính quy định.

Cách trả lời với could và may

Cho phép:

• Yes, you can / may.
• Certainly.
• Of course.

Không cho phép:

• No, you can’t / may not.
• No, I’m sorry.
• I’m afraid not.

Việc luyện tập các cách trả lời này giúp học sinh THCS nâng cao khả năng giao tiếp lịch sự và hiểu rõ ngữ cảnh sử dụng.

CAN, COULD, MAY TRONG CÁC QUY ĐỊNH VÀ HƯỚNG DẪN

Trong tiếng Anh tự nhiên, đặc biệt là trong nội quy trường học hoặc hướng dẫn, may và may not được sử dụng rất phổ biến.

Ví dụ:

• Students may not take bags into the exam.
• You may start writing now.

Những cấu trúc này thường xuất hiện trong đề thi hoặc thông báo chính thức tại trường THCS, vì vậy học sinh cần được tiếp xúc sớm để tránh bỡ ngỡ.

CAN, COULD TRONG CHỨC NĂNG ĐƯA RA YÊU CẦU (REQUESTS)

• Can you…? – yêu cầu không trang trọng

Can you được dùng để nhờ ai đó làm việc gì trong tình huống thân mật.

Ví dụ:

• Can you help me with these bags?
• Can you lend me some money?

Trong bối cảnh học tập THCS, đây là dạng câu rất quen thuộc trong giao tiếp giữa học sinh với nhau.

 Could you…? – yêu cầu lịch sự

Could you là dạng lịch sự hơn của can you, thường dùng khi muốn thể hiện sự tôn trọng.

Ví dụ:

• Could you pass me the salt, please?
• Could you explain this again?

Ở cấp THCS, giáo viên nên hướng dẫn học sinh sử dụng could you khi nói chuyện với thầy cô hoặc người lớn.

 Câu trả lời cho yêu cầu

Đồng ý: 

• Sure.
• Yes, of course.
• Certainly.

Từ chối:

• I’m sorry. I don’t have enough time.
• Sorry, I can’t.

Việc luyện tập cả hai dạng trả lời giúp học sinh THCS phát triển kỹ năng giao tiếp toàn diện, không chỉ biết hỏi mà còn biết phản hồi phù hợp.

SỬ DỤNG “PLEASE” ĐỂ TĂNG TÍNH LỊCH SỰ

Trong tiếng Anh tự nhiên, please có thể đứng đầu hoặc cuối câu khi dùng với can hoặc could.

Ví dụ:

• Please could you be quiet?
• Could you be quiet, please?

Đây là điểm ngữ dụng quan trọng trong  THCS, giúp học sinh tránh lối nói cứng nhắc, thiếu lịch sự khi giao tiếp.

Can, could và may là những trợ động từ cơ bản nhưng có vai trò vô cùng quan trọng trong giao tiếp tiếng Anh ở bậc THCS. Việc hiểu rõ sự khác biệt về mức độ trang trọng, chức năng xin phép và yêu cầu sẽ giúp học sinh sử dụng tiếng Anh chính xác, lịch sự và phù hợp với ngữ cảnh.

Thông qua việc mở rộng kiến thức từ tài liệu nền tảng, bài viết này hướng tới mục tiêu hỗ trợ  học sinh THCS tiếp cận ngữ pháp tiếng Anh một cách hệ thống, khoa học và hiệu quả, đồng thời đáp ứng yêu cầu tối ưu hóa nội dung cho học tập  trong thời đại số.