Một trong những khó khăn phổ biến nhất mà người học IELTS gặp phải là xử lý các từ vựng không quen thuộc. Dù là trong các bài Reading chứa nhiều thuật ngữ học thuật, các đoạn Listening với tốc độ nói tự nhiên, hay các bài Writing và Speaking đòi hỏi lựa chọn từ ngữ chính xác, từ vựng thường trở thành rào cản lớn đối với việc đạt band score cao trong IELTS. Với nhiều người học, việc gặp từ mới dẫn đến lo lắng, mất tự tin và làm bài kém hiệu quả. Phụ huynh cũng thường lo ngại rằng con em mình “không biết đủ từ” để thi IELTS.

Bài viết này nhằm cung cấp cho phụ huynh và người học IELTS một cách nhìn rõ ràng, có cơ sở nghiên cứu về vai trò của từ vựng không quen thuộc trong IELTS. Bài viết giải thích vì sao việc gặp từ mới là điều không thể tránh khỏi, cách các từ này xuất hiện trong các kỹ năng IELTS, và những chiến lược thực tế giúp người học xử lý hiệu quả. Các ví dụ mang tính học thuật theo phong cách IELTS sẽ được phân tích để minh họa cách người học giỏi tiếp cận từ vựng lạ mà vẫn đảm bảo hiểu và làm bài chính xác.

Vì sao từ vựng không quen thuộc là điều không thể tránh khỏi trong IELTS

IELTS là một bài kiểm tra ngôn ngữ học thuật

IELTS, đặc biệt là IELTS Academic, được thiết kế để đánh giá mức độ sẵn sàng của người học cho môi trường học thuật và nghề nghiệp, nơi tiếng Anh được sử dụng như ngôn ngữ chính. Tiếng Anh học thuật tự nhiên bao gồm:

• Từ vựng tần suất thấp
• Thuật ngữ chuyên ngành hoặc bán chuyên ngành
• Danh từ trừu tượng và các dạng động từ phức tạp
• Những từ có nhiều nghĩa tùy theo ngữ cảnh

Ví dụ, các từ như phenomenon, sustainable, mitigate, disparity, hay infrastructure không thường xuất hiện trong giao tiếp hằng ngày nhưng lại phổ biến trong văn bản học thuật. Các bài Reading trong IELTS thường được chỉnh sửa từ sách giáo khoa, tạp chí hoặc báo cáo học thuật, vì vậy việc xuất hiện từ vựng không quen thuộc là có chủ đích, nhằm phản ánh thực tế đọc trong môi trường học thuật.

Gánh nặng từ vựng và xử lý nhận thức

Các nghiên cứu về tiếp thu ngôn ngữ thứ hai chỉ ra rằng người đọc không cần hiểu 100% từ vựng để nắm được nội dung của một văn bản. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc hiểu 95–98% số từ là đủ để đọc hiểu hiệu quả. Điều này có nghĩa là 2–5% số từ có thể là từ không quen thuộc, ngay cả với người học trình độ cao.

Người ra đề IELTS hiểu rõ điều này và mong đợi thí sinh có thể:

• Bỏ qua các từ không quan trọng
• Đoán nghĩa từ ngữ cảnh
• Tập trung vào ý chính thay vì từng từ riêng lẻ

Vì vậy, việc gặp từ vựng lạ không phải là dấu hiệu của thất bại, mà là một phần bình thường và được dự đoán trước trong bài thi IELTS.

Tác động tâm lý của từ vựng không quen thuộc

Lo lắng và quá tập trung vào từ vựng

Nhiều người học mắc lỗi dừng lại ngay khi gặp một từ không biết. Hành vi này dẫn đến:

• Tốc độ đọc chậm
• Mất mạch ý tổng thể
• Gia tăng căng thẳng và rối loạn tư duy

Trong phần Reading, điều này đặc biệt nguy hiểm vì thời gian là yếu tố quyết định. Những thí sinh quá chú ý đến từ mới thường không kịp hoàn thành tất cả câu hỏi, dù trình độ tiếng Anh tổng thể đủ tốt.

Áp lực từ phụ huynh và những hiểu lầm phổ biến

Một số phụ huynh tin rằng để đạt điểm cao IELTS, học sinh cần học thuộc hàng nghìn từ vựng nâng cao. Quan niệm này dễ dẫn đến:

• Học danh sách từ dài mà không có ngữ cảnh
• Ghi nhớ máy móc, nhanh quên
• Thất vọng khi từ đã học không xuất hiện trong đề thi

Mặc dù việc mở rộng vốn từ là quan trọng, chiến lược và khả năng sử dụng từ trong ngữ cảnh quan trọng hơn rất nhiều so với số lượng từ thuần túy. Phụ huynh đóng vai trò lớn trong việc giúp người học xây dựng kỳ vọng thực tế và phương pháp học lành mạnh.

Các loại từ vựng không quen thuộc trong IELTS

Việc hiểu các loại từ vựng lạ giúp người học lựa chọn chiến lược phù hợp.

Thuật ngữ chuyên ngành (Technical terms)

Đây là các từ gắn với lĩnh vực cụ thể, ví dụ:

• photosynthesis (sinh học)
• inflation (kinh tế)
• algorithm (công nghệ)

Trong IELTS, các thuật ngữ này thường được giải thích trong bài hoặc không đóng vai trò quyết định trong việc trả lời câu hỏi.

Từ vựng học thuật tần suất thấp

Đây là các từ không mang tính chuyên ngành nhưng ít gặp trong giao tiếp hằng ngày, ví dụ:

• subsequent
• predominantly
• constrain

Những từ này thường mang ý nghĩa quan trọng và nên được học dần theo thời gian.

Từ quen nhưng dùng với nghĩa không quen

Một số từ người học đã biết nhưng được sử dụng theo nghĩa khác:

• address (giải quyết một vấn đề)
• yield (tạo ra, mang lại kết quả)
• significant (có ý nghĩa về mặt thống kê, không chỉ là “lớn”)

Loại này đặc biệt khó và đòi hỏi khả năng hiểu ngữ cảnh tốt.

Chiến lược xử lý từ vựng không quen thuộc

Bỏ qua những từ không thiết yếu

Một trong những kỹ năng quan trọng nhất trong IELTS là biết từ nào có thể bỏ qua.

Ví dụ 1: IELTS Reading (Academic)

• The rapid expansion of urban areas has led to increased pressure on existing infrastructure, resulting in congestion and environmental degradation.

Giả sử người học không biết từ degradation.

Phân tích:

• Người học vẫn hiểu rằng:
• Khu đô thị đang mở rộng nhanh
• Hạ tầng chịu áp lực
• Có tác động tiêu cực đến môi trường

Ý chính vẫn rõ ràng, vì vậy người học vẫn có thể trả lời câu hỏi liên quan đến nguyên nhân – hệ quả mà không cần dịch chính xác từ degradation.

Đoán nghĩa từ ngữ cảnh

Dấu hiệu ngữ cảnh có thể bao gồm:

• Định nghĩa trực tiếp
• Ví dụ minh họa
• Quan hệ nguyên nhân – kết quả

Từ chỉ sự tương phản (however, although, whereas)

Ví dụ 2: Suy đoán nghĩa từ ngữ cảnh

• Many species are threatened by habitat fragmentation, a process in which large natural areas are divided into smaller, isolated sections.

Cụm “a process in which…” cung cấp định nghĩa.

Phân tích:

• Người học có thể suy ra fragmentation có nghĩa là “chia nhỏ”, đủ để hiểu nội dung và làm bài.

Dựa vào cấu tạo từ và hậu tố – tiền tố

Hiểu cấu tạo từ giúp giải mã từ mới:

• -tion → danh từ chỉ quá trình
• -able → khả năng
• un-, in-, dis- → nghĩa phủ định

Ví dụ 3: Nhận diện dạng từ

• The policy was considered ineffective due to poor implementation.

Nếu không biết implementation, người học có thể nhận ra:

• implement (động từ)
• -ation (quá trình)

Phân tích:

• Người học suy ra implementation là “quá trình thực hiện”, phù hợp với ngữ cảnh câu.

Tập trung vào keywords, không phải mọi từ

Câu hỏi IELTS thường dựa vào keywords như:

• Tên riêng
• Mốc thời gian
• Con số
• Động từ chỉ quan hệ nguyên nhân – kết quả

Người học nên scan các yếu tố này thay vì cố hiểu toàn bộ từ vựng.

Xử lý từ vựng không quen thuộc trong từng kỹ năng IELTS

Reading

• Không dùng từ điển
• Bỏ qua từ lạ nếu không ảnh hưởng đến câu hỏi
• Luyện skimming và scanning

Thí sinh band cao chấp nhận việc hiểu chưa trọn vẹn nhưng vẫn làm bài hiệu quả.

Listening

Trong Listening, từ lạ xuất hiện rồi biến mất ngay.

• Chiến lược gồm:
• Nghe từ đồng nghĩa
• Dự đoán đáp án
• Tập trung vào từ được nhấn mạnh

Bỏ lỡ một từ không đồng nghĩa với bỏ lỡ đáp án.

Writing

Trong Writing, người học thường né tránh ý tưởng phức tạp vì sợ dùng từ sai.

Lời khuyên:

• Dùng từ quen nhưng chính xác
• Tránh dùng từ “nâng cao” học thuộc lòng
• Paraphrasing bằng cấu trúc đơn giản

Độ chính xác và rõ ràng quan trọng hơn từ vựng hiếm.

Speaking

Trong Speaking, người học dễ hoảng khi không nhớ ra từ.

Chiến lược hiệu quả:

• Diễn đạt lại
• Mô tả ý tưởng thay vì từ
• Đưa ví dụ

Giám khảo đánh giá khả năng giao tiếp, không phải trí nhớ từ vựng.

Phát triển từ vựng IELTS dài hạn

Học từ trong ngữ cảnh

Từ vựng nên được học qua:

• Bài Reading
• Script Listening

Ví dụ:

Danh sách từ đơn lẻ kém hiệu quả hơn nhiều.

Ôn tập và sử dụng chủ động

Ghi nhớ từ tốt hơn khi:

• Dùng trong Speaking
• Viết câu, đoạn văn
• Ôn lặp lại nhiều lần

Phụ huynh nên khuyến khích quá trình này thay vì học “một lần cho xong”.

Vai trò của phụ huynh trong việc hỗ trợ học từ vựng

Phụ huynh nên:

• Khuyến khích học có chiến lược
• Tránh so sánh con với người khác
• Tập trung vào tiến bộ và sự tự tin

Hiểu rằng từ vựng không quen thuộc là điều bình thường sẽ giúp giảm áp lực và tăng động lực học.

Từ vựng không quen thuộc không phải là rào cản, mà là một phần cốt lõi trong thiết kế của IELTS. IELTS đánh giá khả năng sử dụng tiếng Anh trong môi trường học thuật và nghề nghiệp thực tế, nơi việc gặp từ lạ là không thể tránh khỏi. Người học thành công không phải là người biết mọi từ, mà là người có khả năng xử lý sự không chắc chắn, suy đoán nghĩa và duy trì khả năng hiểu dưới áp lực thời gian.