Trong lĩnh vực đọc học thuật, người học thường phải xử lý một lượng lớn thông tin trong thời gian hạn chế. Thách thức này thể hiện rất rõ trong các kỳ thi ngôn ngữ có tính học thuật cao như IELTS, nơi thí sinh phải đọc các văn bản dài một cách hiệu quả nhưng vẫn nắm được ý nghĩa tổng thể. Một chiến lược đọc thiết yếu giúp người học đáp ứng yêu cầu này chính là skimming (đọc lướt). Skimming là khả năng đọc nhanh để nắm bắt ý chính của văn bản thay vì tập trung vào từng chi tiết nhỏ.
Bài viết này phân tích kỹ năng skimming như một kỹ năng đọc trong việc học ngôn ngữ, đặc biệt tập trung vào vai trò của nó trong quá trình chuẩn bị cho IELTS. Dựa trên quan điểm của các nhà ngôn ngữ học và lý thuyết gia về đọc hiểu nổi tiếng, bài viết kết hợp giữa nền tảng học thuật và các thông tin thân thiện, dễ tiếp cận cho người học. Mục tiêu là giúp giáo viên và người học hiểu không chỉ skimming là gì mà còn vì sao kỹ năng này hiệu quả và cách rèn luyện skimming một cách có hệ thống.
Mục lục bài viết
Skimming là gì trong kỹ năng đọc hiểu?
- Tiêu đề và đề mục
- Câu chủ đề của mỗi đoạn
- Câu kết luận
- Từ khóa và thuật ngữ nổi bật
Skimming và các lý thuyết về đọc hiểu
Các lý thuyết đọc hiện đại đều ủng hộ giá trị của skimming. Đọc không còn được xem là một quá trình “từ dưới lên” (giải mã từng từ), mà là một hoạt động tương tác giữa văn bản và người đọc.
Xử lý từ trên xuống (Top-down processing)
Lý thuyết đọc từ trên xuống nhấn mạnh vai trò của kiến thức sẵn có, kỳ vọng và ngữ cảnh. Một số học giả nổi tiếng cho rằng đọc là một “trò chơi phỏng đoán tâm – ngôn ngữ”, trong đó người đọc giỏi không đọc từng từ mà đưa ra những phỏng đoán hợp lý về ý nghĩa và kiểm tra chúng bằng cách lướt qua văn bản. Skimming hoàn toàn phù hợp với quan điểm này vì nó khuyến khích người đọc tập trung vào ý nghĩa thay vì hình thức ngôn ngữ.
Đầu vào ngôn ngữ và sự hiểu bài
Các nghiên cứu về tiếp thu ngôn ngữ thứ hai cũng ủng hộ việc sử dụng skimming. Khi người học đọc các văn bản hơi cao hơn trình độ hiện tại, họ vẫn có thể hiểu ý chung mà không bị cản trở bởi từ vựng lạ hoặc cấu trúc ngữ pháp phức tạp. Điều này giúp tăng sự tự tin và hỗ trợ quá trình tiếp thu ngôn ngữ. Skimming đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra “đầu vào dễ hiểu”, đặc biệt trong quá trình luyện thi IELTS.
Vì sao skimming quan trọng trong bối cảnh học thuật
Đối với người học chuẩn bị cho IELTS, điều này càng trở nên rõ ràng hơn. Phần Reading bao gồm các đoạn văn dài, thường được trích từ tạp chí học thuật, báo chí hoặc báo cáo nghiên cứu. Kỳ thi đánh giá không chỉ kiến thức ngôn ngữ mà còn khả năng quản lý thời gian. Skimming giúp người học nhanh chóng xác định:
- Chủ đề của mỗi đoạn văn
- Mục đích hoặc quan điểm của tác giả
- Cách tổ chức ý tưởng của bài đọc
Nếu không sử dụng skimming, nhiều người học sẽ mất quá nhiều thời gian đọc từng dòng và không hoàn thành hết câu hỏi.
Skimming trong bài thi Reading của IELTS
Cấu trúc của bài thi Reading trong IELTS rõ ràng ưu tiên những thí sinh biết sử dụng chiến lược đọc hiệu quả. Thí sinh có thời gian hạn chế để trả lời nhiều câu hỏi và không có thời gian riêng để chuyển đáp án, vì vậy đọc nhanh và đúng chiến lược là yếu tố quyết định.
Dạng câu hỏi cần skimming
Skimming đặc biệt hữu ích với các dạng bài:
- Nối tiêu đề với đoạn văn
- Xác định ý chính của đoạn hoặc bài
- Nhận biết quan điểm chung của tác giả
- Xác định vị trí thông tin trong bài
Ví dụ, với dạng nối tiêu đề, việc đọc chi tiết từng câu là không cần thiết và gây lãng phí thời gian. Thay vào đó, người học nên skimming đoạn văn, tập trung vào câu chủ đề và câu kết đoạn.
Nghiên cứu ủng hộ việc dạy skimming
Nghiên cứu trong ngôn ngữ học ứng dụng cho thấy việc dạy rõ ràng các chiến lược đọc giúp cải thiện khả năng hiểu bài. Các nhà giáo dục sớm đã nhấn mạnh rằng người học nên được đào tạo để đọc lấy ý nghĩa thay vì dịch từng câu. Đọc nhanh và đọc rộng được xem là nền tảng của sự trôi chảy trong đọc.
Các nghiên cứu gần đây cũng chỉ ra rằng khi người học được hướng dẫn cách skimming thông qua làm mẫu, luyện tập có hướng dẫn và tự phản tư, họ trở nên tự tin và độc lập hơn khi đọc. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh luyện thi IELTS, nơi áp lực thời gian và tâm lý ảnh hưởng mạnh đến kết quả.
Kỹ thuật thực hành để phát triển kỹ năng skimming
Mặc dù skimming là một quá trình nhận thức, người học hoàn toàn có thể rèn luyện thông qua các hoạt động thực tế.
Xem trước văn bản
Trước khi đọc, người học nên chú ý:
- Tiêu đề và các đề mục
- Hình ảnh, biểu đồ (nếu có)
- Đoạn mở đầu và đoạn kết
Bước này giúp tạo dự đoán và chuẩn bị não bộ cho việc xử lý thông tin nhanh.
Tập trung vào câu chủ đề
Trong nhiều văn bản học thuật, ý chính của đoạn thường nằm ở câu đầu. Việc luyện cho người học nhận diện và ưu tiên câu chủ đề là cách hiệu quả nhất để tăng tốc độ skimming.
Bỏ qua chi tiết không cần thiết
Người học nên được khuyến khích bỏ qua:
- Ví dụ minh họa
- Giải thích chi tiết
- Tên riêng, số liệu (trừ khi câu hỏi yêu cầu)
Sự chọn lọc này ban đầu khó nhưng sẽ trở nên tự nhiên sau khi luyện tập thường xuyên.
Lời khuyên dành cho người học
Với người học, skimming có thể gây cảm giác không an toàn. Tuy nhiên, cần nhớ rằng skimming không thay thế đọc kỹ mà bổ trợ cho nó. Có thể hình dung skimming giống như xem trailer trước khi xem cả bộ phim: bạn có cái nhìn tổng quát và hiểu nội dung tốt hơn khi xem chi tiết.
Đối với người học IELTS, một thói quen hữu ích là luyện skimming với các tài liệu thực tế như báo chí, blog hoặc bài đọc học thuật ngắn. Hãy đặt giới hạn thời gian, skimming bài đọc và tóm tắt ý chính trong một hoặc hai câu. Lâu dần, tốc độ và sự tự tin sẽ được cải thiện.
Người học cũng cần chấp nhận rằng không hiểu mọi từ là điều hoàn toàn bình thường. Ngay cả người bản ngữ cũng skimming mà không nắm từng chi tiết nhỏ.
Với giáo viên và tổ chức giáo dục
Đối với giáo viên và các tổ chức giáo dục, skimming nên được xem là một kỹ năng đọc cốt lõi chứ không chỉ là mẹo làm bài thi. Chương trình giảng dạy cần bao gồm:
- Dạy rõ ràng các chiến lược skimming
- Luyện tập có hướng dẫn và phản hồi
- Hoạt động giúp người học tự đánh giá quá trình đọc
Khi chuẩn bị cho học viên thi IELTS, giáo viên nên làm mẫu cách skimming, suy nghĩ thành tiếng khi đọc và cho thấy rằng người đọc giỏi luôn chủ động lựa chọn cách đọc phù hợp.
Đối với người học, rèn luyện skimming giúp tăng tính tự chủ, giảm lo lắng và cải thiện kết quả. Đối với giáo viên và tổ chức giáo dục, việc dạy skimming góp phần nâng cao chất lượng dạy đọc và hiệu quả học tập. Khi nắm vững kỹ năng skimming, người học sẽ sẵn sàng hơn để đáp ứng yêu cầu của đọc học thuật và đạt kết quả tốt trong các kỳ thi ngôn ngữ.
