Lập kế hoạch là một trong những kỹ năng thường bị xem nhẹ nhưng lại vô cùng quan trọng trong IELTS Writing. Nhiều thí sinh tập trung quá nhiều vào từ vựng, ngữ pháp và yêu cầu đề bài, nhưng lại không dành đủ thời gian để lập dàn ý trước khi viết. Kết quả là bài viết có thể thiếu rõ ràng, bố cục kém hoặc ý tưởng chưa được phát triển đầy đủ. Hai phương pháp lập kế hoạch phổ biến nhất trong IELTS Writing là sơ đồ tư duy (mind map) và lập dàn ý bằng gạch đầu dòng (bullet-point planning). Mỗi phương pháp đều có ưu và nhược điểm riêng, và việc hiểu rõ khi nào nên sử dụng phương pháp nào có thể cải thiện đáng kể kết quả bài viết.
Bài viết này phân tích sự khác biệt giữa sơ đồ tư duy và lập dàn ý bằng gạch đầu dòng, cách mỗi phương pháp được áp dụng trong IELTS Writing, cũng như đối tượng học viên và dạng bài phù hợp với từng cách lập kế hoạch.
Mục lục bài viết
1. Vì sao lập kế hoạch lại quan trọng trong IELTS Writing
Trong cả Task 1 và Task 2 của IELTS Writing, thí sinh được chấm điểm theo bốn tiêu chí: Hoàn thành yêu cầu đề bài (Task Achievement/Response), Mạch lạc và liên kết (Coherence and Cohesion), Từ vựng (Lexical Resource), và Ngữ pháp (Grammatical Range and Accuracy). Lập kế hoạch ảnh hưởng trực tiếp đến ít nhất hai tiêu chí, đặc biệt là Task Response và Coherence and Cohesion.
Nếu không có kế hoạch rõ ràng, người viết có thể:
- Lạc đề
- Lặp ý
- Đưa ví dụ không liên quan
- Gặp khó khăn trong việc chia đoạn
- Bị thiếu thời gian
Lập kế hoạch hiệu quả giúp người viết:
- Nảy sinh ý tưởng phù hợp nhanh chóng
- Sắp xếp ý tưởng một cách logic
- Đảm bảo trả lời đầy đủ các yêu cầu của đề
- Giữ được mạch phát triển rõ ràng xuyên suốt bài viết
Do thời gian làm bài IELTS Writing có hạn, thí sinh thường chỉ có 3–5 phút để lập kế hoạch. Vì vậy, phương pháp lập dàn ý phải nhanh, hiệu quả và thực tế.
2. Sơ đồ tư duy là gì?
Sơ đồ tư duy là một kỹ thuật lập kế hoạch trực quan, trong đó các ý tưởng được sắp xếp xoay quanh một chủ đề trung tâm. Thay vì liệt kê ý theo dạng tuyến tính, người viết phát triển ý tưởng theo các nhánh bằng từ khóa, cụm từ ngắn hoặc ký hiệu.
Cách sử dụng sơ đồ tư duy trong IELTS Writing
Trong IELTS Writing Task 2, câu hỏi đề bài được đặt ở trung tâm. Từ đó, người viết vẽ các nhánh cho:
- Ý chính
- Lập luận hỗ trợ
- Ví dụ
- Nguyên nhân, kết quả hoặc giải pháp
Mỗi nhánh có thể tiếp tục chia thành các nhánh nhỏ hơn.
Ví dụ, với bài viết về giáo dục trực tuyến, chủ đề trung tâm có thể là “Học trực tuyến”. Các nhánh bao gồm:
- Ưu điểm
- Nhược điểm
- Quan điểm cá nhân
3. Ưu điểm của sơ đồ tư duy trong IELTS Writing
3.1 Khuyến khích phát triển ý tưởng
Sơ đồ tư duy rất hiệu quả trong việc brainstorm. Vì không bị ép theo trật tự cứng nhắc, thí sinh thường tạo ra nhiều ý tưởng đa dạng và sáng tạo hơn, đặc biệt hữu ích với các chủ đề khó trong IELTS Writing Task 2.
3.2 Tổ chức ý tưởng trực quan
Nhiều người học có xu hướng tư duy hình ảnh. Sơ đồ tư duy giúp họ nhìn thấy toàn bộ cấu trúc bài viết cùng lúc, từ đó giảm bối rối và cải thiện tính mạch lạc trong IELTS Writing.
3.3 Tư duy linh hoạt
Sơ đồ tư duy cho phép dễ dàng thêm, bớt hoặc liên kết các ý tưởng. Nếu thí sinh nhận ra một ý phù hợp hơn với đoạn khác, họ có thể điều chỉnh mà không cần viết lại toàn bộ dàn ý.
3.4 Phù hợp với chủ đề phức tạp
Với các đề bài trừu tượng hoặc nhiều yêu cầu trong IELTS Writing Task 2, sơ đồ tư duy giúp phân tích đề và khám phá nhiều góc nhìn khác nhau một cách hiệu quả.
4. Nhược điểm của sơ đồ tư duy trong IELTS Writing
4.1 Tốn thời gian
Nếu chưa quen, việc vẽ sơ đồ tư duy có thể mất quá nhiều thời gian. Trong phòng thi, dành hơn năm phút cho việc lập kế hoạch có thể làm giảm thời gian viết bài.
4.2 Dễ trở nên rối
Một sơ đồ tư duy không được tổ chức tốt có thể gây rối, đặc biệt khi chịu áp lực thi cử, khiến thí sinh căng thẳng hơn.
4.3 Khó chuyển sang bài viết tuyến tính
IELTS Writing yêu cầu cấu trúc tuyến tính rõ ràng (mở bài → thân bài → kết luận). Một số thí sinh gặp khó khăn khi chuyển sơ đồ tư duy không tuyến tính thành bài viết mạch lạc.
5. Lập dàn ý bằng gạch đầu dòng là gì?
Lập dàn ý bằng gạch đầu dòng là phương pháp tuyến tính và có cấu trúc rõ ràng, trong đó các ý tưởng được ghi lại bằng các ghi chú ngắn, thường theo đúng thứ tự bài viết.
- Cách sử dụng trong IELTS Writing
- Thí sinh ghi nhanh:
Ý cho mở bài
- Đoạn thân bài 1: ý chính + ví dụ
- Đoạn thân bài 2: ý chính + ví dụ
Ý cho kết luận
- Mỗi ý thường được viết bằng từ khóa thay vì câu hoàn chỉnh.
6. Ưu điểm của lập dàn ý bằng gạch đầu dòng trong IELTS Writing
6.1 Nhanh và hiệu quả
Phương pháp này thường nhanh hơn sơ đồ tư duy, rất phù hợp với thí sinh gặp khó khăn trong quản lý thời gian khi làm IELTS Writing.
6.2 Cấu trúc bài viết rõ ràng
Vì các ý được sắp xếp theo trình tự, người viết dễ duy trì mạch logic, giúp cải thiện điểm mạch lạc và liên kết.
6.3 Dễ theo dõi khi viết
Thí sinh chỉ cần bám theo các gạch đầu dòng, giảm do dự và giữ được sự tập trung.
6.4 Phù hợp với phòng thi
Cách này đơn giản, thực tế và rất phù hợp với áp lực phòng thi, đặc biệt cho Task 1 và các đề Task 2 đơn giản.
7. Nhược điểm của lập dàn ý bằng gạch đầu dòng trong IELTS Writing
7.1 Hạn chế phát triển ý
Do cách lập kế hoạch ngắn gọn, thí sinh có thể nảy sinh ít ý tưởng hơn, khiến bài viết thiếu chiều sâu trong IELTS Writing Task 2.
7.2 Ít linh hoạt
Sau khi đã viết xong dàn ý, việc sắp xếp lại ý tưởng sẽ khó hơn so với sơ đồ tư duy.
7.3 Dễ viết theo khuôn mẫu
Một số thí sinh quá phụ thuộc vào mẫu cố định, làm giảm tính sáng tạo và khả năng đạt band điểm cao trong IELTS Writing.
8. So sánh trực tiếp hai phương pháp
| Tiêu chí | Sơ đồ tư duy | Gạch đầu dòng |
|---|---|---|
| Phát triển ý | Rất tốt | Trung bình |
| Tổ chức | Trực quan, không tuyến tính | Rõ ràng, tuyến tính |
| Tốc độ | Chậm nếu chưa quen | Nhanh |
| Áp lực phòng thi | Có thể gây căng thẳng | Phù hợp hơn |
| Phù hợp nhất | Đề Task 2 phức tạp | Task 1 & Task 2 đơn giản |
9. Phương pháp nào tốt hơn cho IELTS Writing?
Không có phương pháp nào là “tốt nhất” cho IELTS Writing. Hiệu quả phụ thuộc vào:
- Phong cách tư duy của thí sinh
- Dạng bài
- Độ khó của đề
- Kỹ năng quản lý thời gian
Gợi ý sử dụng:
- Task 1: nên dùng gạch đầu dòng
- Task 2 (đề đơn giản): gạch đầu dòng hiệu quả
- Task 2 (đề khó hoặc lạ): dùng sơ đồ tư duy để brainstorm, sau đó chuyển sang gạch đầu dòng
Nhiều thí sinh điểm cao còn kết hợp cả hai: brainstorm nhanh bằng sơ đồ tư duy, rồi viết lại dàn ý cuối cùng bằng gạch đầu dòng.
10. Cách luyện tập lập kế hoạch cho IELTS Writing
Để cải thiện kỹ năng lập kế hoạch, thí sinh nên:
- Luyện lập dàn ý mà không viết bài hoàn chỉnh
- Bấm giờ khi lập kế hoạch (mục tiêu 3–5 phút)
- So sánh nhiều dàn ý cho cùng một đề
- Kiểm tra xem dàn ý đã trả lời đủ yêu cầu đề chưa
- Đảm bảo mỗi đoạn có một ý chính rõ ràng
Theo thời gian, việc lập kế hoạch sẽ trở nên tự động và nhanh hơn, giúp cải thiện rõ rệt kết quả IELTS Writing.
Lập kế hoạch không phải là lãng phí thời gian mà là đầu tư thời gian trong IELTS Writing. Sơ đồ tư duy giúp khai thác ý tưởng sâu, trong khi gạch đầu dòng đảm bảo sự rõ ràng và tốc độ. Hiểu và sử dụng linh hoạt cả hai phương pháp sẽ giúp thí sinh tự tin hơn và nâng cao band điểm.
Làm chủ kỹ năng lập kế hoạch là một bước quan trọng để thành công trong IELTS Writing.
