Với nhiều người học Việt Nam, việc dịch từ tiếng Việt sang tiếng Anh (hoặc ngược lại) là thói quen rất tự nhiên khi học ngoại ngữ. Ở trường, học sinh thường được dạy hiểu tiếng Anh bằng cách dịch từng câu sang tiếng Việt. Thói quen này có thể giúp người mới bắt đầu hiểu nghĩa cơ bản, nhưng nó lại trở thành một rào cản nghiêm trọng trong IELTS READING.

Nhiều thí sinh dành hàng tháng luyện IELTS READING nhưng vẫn gặp khó khăn về thời gian, nhầm lẫn dạng câu hỏi và hiểu sai bài đọc. Một trong những nguyên nhân “ẩn” phổ biến nhất chính là thói quen dịch từ tiếng Việt. Bài viết này sẽ giải thích vì sao việc dịch gây ra vấn đề, nó ảnh hưởng đến điểm IELTS READING như thế nào, và bạn nên làm gì thay thế.

IELTS READING là bài kiểm tra kỹ năng, không phải bài kiểm tra dịch

Hiểu lầm đầu tiên của nhiều người học là về mục đích của IELTS READING.

IELTS READING không kiểm tra xem bạn có thể:

• Dịch tiếng Anh sang tiếng Việt
• Hiểu từng từ một
• Viết lại câu bằng tiếng mẹ đẻ

Thay vào đó, bài thi kiểm tra khả năng bạn có thể:

• Hiểu ý chính
• Xác định thông tin cụ thể
• Nhận diện cách diễn đạt lại (paraphrase)
• Theo dõi cấu trúc logic
• Trả lời câu hỏi nhanh và chính xác

Khi bạn dịch, bạn chuyển sự tập trung từ hiểu nghĩa trực tiếp bằng tiếng Anh sang xây dựng lại nghĩa bằng tiếng Việt, điều này làm bạn chậm hơn và kém chính xác hơn.

Việc dịch làm tốc độ đọc chậm đi đáng kể

Một trong những thách thức lớn nhất của IELTS READING là áp lực thời gian. Bạn có:

• 60 phút
• 3 bài đọc dài
• 40 câu hỏi

Điều này có nghĩa là bạn có chưa đến 1,5 phút cho mỗi câu hỏi.

Khi bạn dịch:

• Bạn đọc câu tiếng Anh
• Bạn chuyển câu đó sang tiếng Việt
• Bạn xử lý nghĩa bằng tiếng Việt
• Bạn quay lại đọc câu hỏi tiếng Anh

Quá trình này mất gấp đôi thời gian so với việc đọc trực tiếp bằng tiếng Anh. Kết quả là:

• Bạn hết giờ
• Bạn phải làm vội bài đọc cuối
• Bạn phải đoán nhiều đáp án không cần thiết

Những thí sinh đạt điểm cao trong IELTS READING không bao giờ dịch từng câu.

Cấu trúc câu tiếng Việt và tiếng Anh rất khác nhau

Một vấn đề lớn khác là cách tổ chức thông tin của tiếng Việt và tiếng Anh khác nhau.

Khác biệt về trật tự từ

Tiếng Anh phụ thuộc nhiều vào:

• Trật tự từ cố định
• Quan hệ chủ ngữ – động từ rõ ràng
• Cấu trúc mệnh đề chặt chẽ

Tiếng Việt thì linh hoạt hơn và thường:

• Lược bỏ chủ ngữ
• Dựa vào ngữ cảnh hơn là ngữ pháp
• Nhấn mạnh ý theo cách khác

Khi bạn dịch từng chữ, câu tiếng Anh có thể trở nên khó hiểu hoặc gây hiểu sai khi chuyển sang tiếng Việt, dẫn đến hiểu sai nghĩa gốc.

Sự nhầm lẫn với câu bị động

Tiếng Anh sử dụng câu bị động rất thường xuyên trong văn bản học thuật – dạng bài xuất hiện nhiều trong IELTS READING.

Ví dụ:

• The experiment was conducted in 2010.

Người học Việt Nam thường gặp khó khăn vì tiếng Việt ít dùng bị động theo cách học thuật. Khi dịch câu này, người học có thể:

• Bỏ sót chủ thể hành động
• Tập trung vào chi tiết không quan trọng
• Hiểu sai ý chính của câu

Việc dịch khiến bạn không nhận ra paraphrase

Paraphrase là yếu tố cốt lõi trong IELTS READING. Câu hỏi hầu như không lặp lại từ ngữ y hệt trong bài đọc. Thay vào đó, chúng:

• Thay đổi dạng từ
• Dùng từ đồng nghĩa
• Thay đổi cấu trúc câu

Khi bạn dịch sang tiếng Việt, bạn sẽ mất khả năng:

• Nhận ra từ đồng nghĩa
• Nhận diện thay đổi ngữ pháp
• Kết nối ý giữa các câu

Ví dụ:

• Passage: Children benefit from early education.
• Question: Early schooling is advantageous for young people.

Nếu bạn dịch cả hai câu sang tiếng Việt, chúng có thể trông rất khác nhau. Nhưng trong tiếng Anh, mối quan hệ paraphrase lại rất rõ ràng.

Kỹ năng IELTS READING tốt phụ thuộc vào tư duy bằng tiếng Anh, không phải dịch.

Việc dịch gây nhầm lẫn trong dạng True/False/Not Given

True / False / Not Given là một trong những dạng câu hỏi khó nhất trong IELTS READING đối với người học Việt Nam.

Vì sao? Vì việc dịch thường dẫn đến:

• Nghĩ quá nhiều
• Thêm suy đoán cá nhân
• Giả định thông tin không có trong bài

Khi dịch, người học thường:

• “Điền vào chỗ trống” bằng suy luận
• Dựa vào kiến thức nền
• Áp đặt cách suy nghĩ tiếng Việt

Trong IELTS READING, bạn phải quyết định chỉ dựa trên những gì được viết ra, không phải điều bạn cho là hợp lý.

Từ vựng trở thành vấn đề lớn hơn thực tế

Nhiều người học tin rằng vấn đề lớn nhất của họ trong IELTS READING là thiếu từ vựng. Thực tế, vấn đề nằm ở cách họ xử lý từ chưa biết.

Khi dịch:

• Từ mới chặn dòng hiểu
• Người học dừng lại quá lâu
• Tâm lý hoảng loạn tăng
• Sự tập trung vào ý chính bị mất

Trong khi đó, IELTS READING không yêu cầu hiểu từng từ. Người đọc tốt sẽ:

• Bỏ qua từ không cần thiết
• Đoán nghĩa qua ngữ cảnh
• Tập trung vào từ khóa liên quan đến câu hỏi

Việc dịch khiến từ chưa biết trở nên quan trọng quá mức.

Việc dịch làm tăng tải nhận thức và gây mệt mỏi

IELTS READING vốn đã yêu cầu:

• Tập trung cao
• Ra quyết định nhanh
• Ghi nhớ thông tin

Thêm bước dịch khiến não phải hoạt động gấp đôi, dẫn đến:

• Mệt nhanh hơn
• Mất tập trung ở bài đọc sau
• Độ chính xác giảm

Nhiều thí sinh Việt Nam nói: “Passage 3 lúc nào cũng không làm nổi.”

Trong nhiều trường hợp, không phải bài đọc quá khó, mà là sự mệt mỏi do dịch ở Passage 1 và 2.

Việc dịch khuyến khích đọc từng từ một

IELTS READING yêu cầu:

• Skimming để nắm ý chính
• Scanning để tìm chi tiết
• Di chuyển linh hoạt giữa bài đọc và câu hỏi

Việc dịch buộc bạn phải đọc:

• Từng dòng
• Từng từ

Thói quen này khiến bạn:

• Không thấy được cấu trúc đoạn văn
• Không nhận ra câu chủ đề
• Không hiểu mục đích của tác giả
• Kết quả là bạn bỏ lỡ những đáp án vốn rất rõ ràng.

Vì sao thí sinh điểm cao không dịch?

Những thí sinh đạt band 7+ trong IELTS READING thường:

• Tư duy trực tiếp bằng tiếng Anh
• Chấp nhận việc không hiểu 100%
• Tập trung vào ý nghĩa, không phải hình thức
• Tin vào ngữ cảnh

Họ hiểu rằng IELTS READING là bài kiểm tra kỹ năng đọc chiến lược, không phải hiểu hoàn hảo.

• Họ không hỏi: “Câu này dịch sang tiếng Việt là gì?”
• Mà hỏi: “Tác giả đang nói gì và đáp án nằm ở đâu?”

Nên làm gì thay vì dịch?

Đọc có mục đích

Luôn đọc với mục tiêu rõ ràng:

• Tìm ý chính
• Xác định thông tin
• Nối paraphrase
• Tránh đọc để dịch toàn bộ.

Tập chịu đựng từ chưa biết

Đừng dừng lại vì mỗi từ mới. Hãy tự hỏi:

• Từ này có quan trọng cho câu hỏi không?
• Tôi có hiểu câu dù không biết từ này không?

Đây là kỹ năng thiết yếu để thành công trong IELTS READING.

Luyện tư duy bằng tiếng Anh

Bắt đầu từ những bước nhỏ:

• Đọc bài ngắn
• Tóm tắt ý bằng tiếng Anh
• Tránh ghi chú bằng tiếng Việt

Theo thời gian, tốc độ và độ chính xác khi đọc sẽ cải thiện rõ rệt.

Kết luận

Dịch từ tiếng Việt có thể tạo cảm giác an toàn, nhưng trong IELTS READING, đó là một cái bẫy. Nó làm bạn chậm lại, gây nhầm lẫn và cản trở việc hình thành kỹ năng đọc thực sự.

Để cải thiện điểm IELTS READING, bạn cần:

• Ngừng dịch
• Đọc để hiểu ý
• Tin vào ngữ cảnh
• Tư duy bằng tiếng Anh

Khi bạn phá bỏ được thói quen dịch, IELTS READING sẽ trở nên rõ ràng, nhanh hơn và dễ kiểm soát hơn rất nhiều.